Czym jest zadławienie?
Zadławienie (ang. Foreign Body Airway Obstruction – FBAO) to częściowe lub całkowite zablokowanie dróg oddechowych przez ciało obce. Jest jednym z najczęstszych stanów zagrożenia życia występujących zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Szczególnie narażone są małe dzieci, które wkładają przedmioty do ust, oraz osoby starsze, u których mogą występować zaburzenia połykania.
Szybkie rozpoznanie i właściwa reakcja świadka zdarzenia mogą uratować życie poszkodowanego. Jeśli chcesz nauczyć się takich umiejętności praktycznie, sprawdź naszą ofertę kursów pierwszej pomocy.
Jak rozpoznać zadławienie?
Należy podejrzewać zadławienie, gdy osoba:
- nagle przestaje mówić podczas jedzenia lub zabawy,
- nie może skutecznie kaszleć,
- ma trudności z oddychaniem,
- chwyta się za szyję (uniwersalny gest zadławienia),
- wydaje świszczące dźwięki podczas oddychania,
- sinieje wokół ust i twarzy,
- traci przytomność.
Zadławienie lekkie (częściowa niedrożność)
Poszkodowany:
- kaszle skutecznie,
- może mówić,
- oddycha samodzielnie.
Zadławienie ciężkie (całkowita lub niemal całkowita niedrożność)
Poszkodowany:
- nie może mówić,
- nie może kaszleć lub kaszel jest bardzo słaby,
- nie może oddychać lub oddycha z dużym wysiłkiem,
- może szybko utracić przytomność.
Postępowanie przy zadławieniu u dorosłych i dzieci powyżej 1. roku życia
Zachęcaj do kaszlu
Jeżeli poszkodowany skutecznie kaszle, należy:
- zachęcać go do dalszego kaszlu,
- nie wykonywać uderzeń między łopatki ani ucisków nadbrzusza,
- stale obserwować jego stan.
Kaszel jest najbardziej efektywnym mechanizmem usuwania ciała obcego z dróg oddechowych.
Jeżeli kaszel staje się nieskuteczny lub poszkodowany nie może kaszleć:
Krok 1. Wykonaj do 5 uderzeń między łopatki
- Stań za poszkodowanym.
- Pochyl go do przodu, przytrzymaj jedną ręką na wysokości talii.
- Wykonaj do 5 energicznych uderzeń nasadą drugiej dłoni (nadgarstkiem) między łopatki.
- Po każdym uderzeniu sprawdź, czy ciało obce zostało usunięte.
Jeżeli uderzenia między łopatki nie przynoszą efektu:
Krok 2. Wykonaj do 5 ucisków nadbrzusza (manewr Heimlicha)
- Stań za poszkodowanym.
- Obejmij go na wysokości talii.
- Zaciśnij pięść i umieść ją pomiędzy pępkiem a mostkiem.
- Chwyć pięść drugą dłonią.
- Wykonaj do 5 szybkich ruchów do wewnątrz (w swoim kierunku) i ku górze.
Naprzemiennie stosuj 5 uderzeń i 5 ucisków
Jeżeli przeszkoda nadal nie została usunięta:
- wezwij numer alarmowy 999 lub 112 poproś o to inną osobę,gdy jest dostępna
- kontynuuj naprzemiennie:
- 5 uderzeń między łopatki,
- 5 ucisków nadbrzusza,
Postępuj tak do momentu usunięcia ciała obcego lub utraty przytomności przez poszkodowanego.
Zadławienie u niemowląt poniżej 1. roku życia
U niemowląt nie wykonuje się ucisków nadbrzusza, ponieważ mogą spowodować ciężkie obrażenia narządów wewnętrznych.
Postępowanie
Oceń skuteczność kaszlu – Jeżeli niemowlę kaszle skutecznie:
- sprawdź zawartość jamy ustnej – pomóż w jej usunięciu jeśli dziecko nie jest w stanie samo wypluć,
- zachęcaj do dalszego kaszlu,
- obserwuj dziecko.
Jeżeli kaszel jest nieskuteczny:
1. Wykonaj do 5 uderzeń między łopatki
- ułóż niemowlę twarzą w dół na swoim przedramieniu,
- głowę trzymaj niżej niż klatkę piersiową,
- wykonaj do 5 zdecydowanych uderzeń nadgarstkiem dłoni między łopatki.
Jeżeli uderzenia nie przynoszą efektu:
2. Wykonaj do 5 uciśnięć klatki piersiowej
- odwróć niemowlę na plecy,
- nadal utrzymuj głowę niżej niż tułów,
- wykonaj do 5 uciśnięć dolnej połowy mostka podobnie jak podczas resuscytacji, lecz wolniej i bardziej kontrolowanie.
Powtarzaj sekwencję – naprzemiennie wykonuj:
- 5 uderzeń między łopatki,
- 5 uciśnięć klatki piersiowej,
aż do usunięcia ciała obcego lub utraty przytomności przez dziecko.
Co zrobić, gdy poszkodowany straci przytomność?
Jeżeli osoba zadławiona staje się nieprzytomna:
- Ostrożnie ułóż ją na plecach, sprawdź reakcję na głos i dotyk.
- Natychmiast wezwij pomoc pod nr 999/112, jeśli nie zostało to jeszcze zrobione.
- Rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO) w stosunku 30 uciśnięć klatki piersiowej na zmianę z 2 oddechami ratowniczymi wraz z użyciem defibrylatora (AED) gdy jest dostępny.
Przy każdej próbie wykonania oddechu / udrożnienia dróg oddechowych sprawdzaj, czy ciało obce nie jest widoczne w jamie ustnej.
- Usuń przedmiot tylko wtedy, gdy jest wyraźnie widoczny – przekręć głowę poszkodowanego na bok, aby swobodnie usunąć ciało obce.
Czy po skutecznym odkrztuszeniu potrzebna jest konsultacja lekarska?
Tak. ERC 2025 zaleca ocenę medyczną każdej osoby, u której wykonano:
- uciski nadbrzusza,
- uciśnięcia klatki piersiowej,
- resuscytację krążeniowo-oddechową po zadławieniu.
Możliwe są bowiem powikłania, takie jak:
- urazy narządów jamy brzusznej,
- złamania żeber,
- uszkodzenia przepony,
- pozostawienie fragmentów ciała obcego w drogach oddechowych.
Najważniejsze informacje do zapamiętania
- Skuteczny kaszel jest najlepszą metodą usunięcia ciała obcego!
- Przy nieskutecznym kaszlu stosuj zasadę: 5 uderzeń między łopatki → 5 ucisków nadbrzusza (u dorosłych i dzieci powyżej 1. roku życia).
- U niemowląt zamiast ucisków nadbrzusza wykonuj 5 uderzeń między łopatki → 5 uciśnięć klatki piersiowej.
- Nigdy nie wykonuj usuwania ciała obcego palcami na ślepo.
- W przypadku utraty przytomności natychmiast rozpocznij RKO i wezwij pomoc.
- Po skutecznym odkrztuszeniu zalecana jest ocena lekarska.
Czego nie wolno robić?
Aktualne wytyczne ERC 2025 wyraźnie odradzają:
- wykonywanie „ślepego” wyciągania ciała obcego palcami z jamy ustnej,
- wkładanie rąk do gardła bez widocznego przedmiotu,
- podawanie płynów osobie zadławionej,
- klepanie po plecach osoby stojącej pionowo bez pochylenia jej do przodu.
Takie działania mogą pogłębić niedrożność dróg oddechowych.
Chcesz poczuć się pewnie w sytuacji zagrożenia życia? Zapisz się na nasz kurs pierwszej pomocy i naucz się praktycznego postępowania przy zadławieniu pod okiem doświadczonych instruktorów.